Dự Thảo Nghị Quyết của Hội Đồng Thẩm Phán Tòa Án Nhân Dân Tối Cao Hướng Dẫn Giải Quyết Tranh chấp, Khiếu Kiện về Quyền Sở Hữu Trí Tuệ

Giới thiệu

Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đang xây dựng và lấy ý kiến góp ý cho Dự thảo Nghị quyết hướng dẫn áp dụng một số quy định của pháp luật trong việc giải quyết tranh chấp, khiếu kiện về quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) (Dự thảo 2, ngày 16/9/2026, sau đây gọi là “Dự thảo Nghị quyết”).

Dự thảo Nghị quyết bao phủ toàn bộ các lĩnh vực tranh chấp SHTT thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân, từ quyền tác giả, quyền liên quan, quyền sở hữu công nghiệp đến quyền đối với giống cây trồng, đồng thời làm rõ nhiều vấn đề pháp lý thực tiễn còn bỏ ngỏ trong công tác xét xử. Dưới đây tóm lược các nội dung đáng chú ý của Dự thảo Nghị quyết.

Những nội dung đáng chú ý

1.Phạm vi điều chỉnh và các loại tranh chấp thuộc thẩm quyền của Tòa án

Dự thảo Nghị quyết quy định phạm vi áp dụng cho các tranh chấp, khiếu kiện về quyền SHTT trong lĩnh vực dân sự, kinh doanh, thương mại và hành chính. Các loại tranh chấp, khiếu kiện thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân bao gồm:

Tranh chấp về quyền tác giả (bao gồm các nhóm tranh chấp cụ thể từ tranh chấp giữa đồng tác giả, chủ sở hữu đến tranh chấp phát sinh từ hành vi xâm phạm quyền tác giả, thừa kế quyền tác giả...);
Tranh chấp về quyền liên quan đến quyền tác giả (quyền của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm/ghi hình, tổ chức phát sóng...);
Tranh chấp về quyền sở hữu công nghiệp (sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, tên thương mại, bí mật kinh doanh, cạnh tranh không lành mạnh...);
Tranh chấp về quyền đối với giống cây trồng;
Tranh chấp phát sinh từ xung đột quyền giữa các đối tượng SHTT;
Tranh chấp liên quan đến hành vi lạm dụng thủ tục bảo vệ quyền SHTT;
Các khiếu kiện hành chính như khiếu kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính về quyền SHTT.

2.Xác định tư cách chủ thể khởi kiện

Dự thảo Nghị quyết liệt kê cụ thể các chủ thể có quyền khởi kiện trong từng lĩnh vực, gồm:

Đối với quyền tác giả, quyền liên quan: tác giả, chủ sở hữu quyền, người thừa kế hợp pháp, người được chuyển giao quyền, tổ chức đại diện tập thể quyền, cơ quan nhà nước có thẩm quyền;
Đối với quyền sở hữu công nghiệp: chủ sở hữu văn bằng bảo hộ, tác giả sáng chế/kiểu dáng công nghiệp, người được chuyển giao hợp pháp quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng;
Đối với quyền đối với giống cây trồng: tác giả giống cây trồng, chủ bằng bảo hộ, người thừa kế hoặc người được chuyển giao hợp pháp quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng.

3.Phân loại tranh chấp: dân sự hay kinh doanh, thương mại

Dự thảo Nghị quyết làm rõ:

Tranh chấp phát sinh từ giao dịch về quyền SHTT giữa các tổ chức, cá nhân với nhau → được xác định là tranh chấp kinh doanh, thương mại;
Tranh chấp do hành vi xâm phạm (không phát sinh từ giao dịch) mà các bên đều có mục đích lợi nhuận → cũng được xác định là tranh chấp kinh doanh, thương mại;
Tranh chấp do hành vi xâm phạm mà ít nhất một bên không có mong muốn lợi nhuận → được xác định là tranh chấp dân sự.

4.Biện pháp khẩn cấp tạm thời

Dự thảo Nghị quyết hướng dẫn chi tiết điều kiện áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời (BPKCTT) theo Điều 206 Luật SHTT, gồm hai trường hợp:

Đang có nguy cơ xảy ra thiệt hại không thể khắc phục được (về vật chất, uy tín, lợi thế cạnh tranh...);
Hàng hoá bị nghi ngờ xâm phạm hoặc chứng cứ liên quan có nguy cơ bị tẩu tán hoặc tiêu hủy.

Người yêu cầu phải thực hiện biện pháp bảo đảm tương ứng theo quy định của pháp luật.

5.Các biện pháp dân sự Tòa án có thể áp dụng

Trong quá trình giải quyết vụ án, Tòa án có thể quyết định áp dụng một hoặc đồng thời nhiều biện pháp dân sự sau:

Buộc chấm dứt hành vi xâm phạm;
Buộc xin lỗi, cải chính công khai (tại phiên tòa, trên báo chí, trên môi trường số...);
Buộc thực hiện nghĩa vụ dân sự;
Buộc bồi thường thiệt hại (thiệt hại vật chất và tinh thần);
Buộc tiêu hủy hoặc phân phối không nhằm mục đích thương mại hàng hóa, nguyên liệu, phương tiện vi phạm; đặc biệt là bắt buộc tiêu hủy hàng giả mạo nhãn hiệu và hàng sao chép lậu (trừ một số trường hợp đặc biệt do Chính phủ quy định);
Buộc gỡ bỏ, ẩn hoặc vô hiệu hóa truy cập đến thông tin, nội dung, tài khoản, trang thông tin điện tử, ứng dụng vi phạm trên môi trường số.

6.Xác định thiệt hại và mức bồi thường

Dự thảo Nghị quyết hướng dẫn chi tiết cách xác định thiệt hại và mức bồi thường:

Thiệt hại vật chất gồm: tổn thất về tài sản (giảm giá trị quyền SHTT); giảm sút thu nhập, lợi nhuận; tổn thất về cơ hội kinh doanh; chi phí hợp lý để ngăn chặn, khắc phục thiệt hại.
Thiệt hại tinh thần là tổn hại về danh dự, nhân phẩm, uy tín, danh tiếng, thương hiệu do quyền nhân thân của chủ thể bị xâm phạm.
Căn cứ xác định mức bồi thường: (i) lợi nhuận thực tế của nguyên đơn bị giảm sút; (ii) giá chuyển giao quyền sử dụng đối tượng SHTT; (iii) các cách tính khác được pháp luật cho phép; (iv) mức ấn định của Tòa án khi không thể xác định được thiệt hại thực tế.
Tòa án khi xác định lợi nhuận bị đơn thu được phải khấu trừ các chi phí bị đơn đã bỏ ra và phần lợi nhuận từ hoạt động khác không liên quan đến hành vi xâm phạm.

7.Chi phí thuê luật sư

Chi phí thuê luật sư hợp lý (thù lao luật sư, chi phí đi lại, lưu trú...) có thể được yêu cầu thanh toán bởi bên thua kiện, tương ứng với tỷ lệ yêu cầu được Tòa án chấp nhận.
Nếu Tòa án kết luận bị đơn không thực hiện hành vi xâm phạm, bị đơn cũng có quyền yêu cầu nguyên đơn thanh toán chi phí luật sư hợp lý.

Kết luận

Dự thảo Nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao là bước tiến quan trọng trong việc thống nhất áp dụng pháp luật SHTT tại các Tòa án. Với các hướng dẫn chi tiết về thẩm quyền, tư cách chủ thể khởi kiện, xác định thiệt hại và mức bồi thường, Nghị quyết khi được ban hành sẽ tạo ra một khung pháp lý tư pháp thống nhất, giúp nâng cao tính khả thi và hiệu quả của biện pháp dân sự trong bảo vệ quyền SHTT tại Việt Nam.

Tuy nhiên, một số vấn đề thường gặp trong thực tiễn hoặc có khả năng cao sẽ gặp trong thực thực tiễn đối với các tranh chấp về SHTT như giải quyết tranh chấp khi có yêu cầu hủy bỏ hiệu lực văn bằng bảo hộ, khả năng áp dụng nguyên tắc “trước sau như một” (Doctirne of Estoppel) trong thực tiễn xét xử… chưa được hướng dẫn trong Dự thảo Nghị quyết này. Hy vọng với sự đóng góp ý kiến của công chúng, các vấn đề này được đưa vào Nghị quyết để Tòa án có cơ sở pháp lý áp dụng nhất quán trong thực tiễn xét xử.

Nếu cần hỗ trợ thêm về vấn đề nêu trên, xin vui lòng liên hệ với chúng tôi theo địa chỉ e-mail sau: hanoi@duongtran.vn.