Dự Thảo Nghị Quyết của Hội Đồng Thẩm Phán Tòa Án Nhân Dân Tối Cao Hướng Dẫn Áp Dụng Một Số Quy Định Về Tội Xâm Phạm Quyền Tác Giả, Quyền Liên Quan và Tội Xâm Phạm Quyền Sở Hữu Công Nghiệp của Bộ Luật Hình Sự

Giới thiệu

Hội đồng Thẩm phán Tòa án Nhân dân Tối cao đang lấy ý kiến đối với Dự thảo Nghị quyết hướng dẫn áp dụng một số quy định về Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan (Điều 225) và Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp (Điều 226) của Bộ luật Hình sự (được sửa đổi, bổ sung theo Luật số 59/2024/QH15 và Luật số 86/2025/QH15) (BLHS) (dưới đây gọi tắt là Dự thảo Nghị quyết hoặc Dự thảo).

Dự thảo Nghị quyết đặt ra khuôn khổ pháp lý quan trọng để các cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng thống nhất các quy định hình sự về sở hữu trí tuệ (SHTT), bao gồm: định nghĩa các khái niệm cốt lõi, hướng dẫn xác định dấu hiệu định tội, phương pháp xác định thiệt hại và phân định tội danh giữa tội xâm phạm quyền SHTT với các tội phạm liên quan khác.

Dưới đây tóm lược các nội dung chính của Dự thảo Nghị quyết (dự thảo lần thứ nhất) và một số điểm đáng chú ý mà các chủ thể quyền SHTT cần lưu ý.

Nội dung chính của Dự thảo Nghị quyết

1. Phạm vi áp dụng

Nghị quyết hướng dẫn áp dụng đối với hành vi xâm phạm:

Tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học và các đối tượng quyền liên quan (cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa) — theo Điều 225 BLHS;
Nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý — theo Điều 226 BLHS.

2. Định nghĩa "Quy mô thương mại" — điểm mấu chốt

"Quy mô thương mại" có thể là một trong các điều kiện cấu thành tội phạm theo cả hai điều luật và đặc biệt là điều kiện cấu thành tội phạm theo cả hai điều luật theo dự thảo Luật sửa đổi BLHS ngày 22/09/2026. Dự thảo Nghị quyết định nghĩa đây là hành vi xâm phạm nhằm mục đích sinh lợi hoặc không nhằm mục đích sinh lợi nhưng gây ảnh hưởng lớn đến quyền khai thác đối tượng quyền sở hữu trí tuệ của chủ thể quyền, và xác định theo hai tiêu chí:

Tiêu chí định lượng: hàng hóa được mua bán, xúc tiến thương mại với số lượng từ 16.000 đơn vị sản phẩm trở lên;
Tiêu chí địa lý: hàng hóa được mua bán, xúc tiến thương mại trên phạm vi từ 01 đơn vị hành chính cấp xã trở lên.

Điểm chưa rõ ở quy định này là phải thỏa mãn cả hai tiêu chí về định lượng và địa lý thì mới được coi là có “quy mô thương mại” hay chỉ cần thỏa mãn một trong hai tiêu chí thì đã được coi là có “quy mô thương mại”. Ngoài ra, ngưỡng định lượng 16.000 đơn vị sản phẩm chưa nhất quán với dự thảo sửa đổi Bộ luật Hình sự ngày 22/09/2026 — dự thảo BLHS sửa đổi đặt ngưỡng định lượng ở mức 1.000 đơn vị, thấp hơn đáng kể. Ngoài ra, tiêu chí định lượng không phù hợp với các vi phạm trên không gian mạng, nơi không thể đếm được số lượng bản sao.

3. Hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan (Điều 225)

Dự thảo hướng dẫn hai nhóm hành vi chính:

Sao chép trái phép: sao chép trực tiếp hoặc gián tiếp, toàn bộ hoặc một phần tác phẩm, bản ghi âm, bản ghi hình, chương trình phát sóng bằng bất kỳ phương tiện nào, bao gồm sao chép kỹ thuật số;
Phân phối đến công chúng: bán, cho thuê, truyền phát, phát sóng trái phép — đáng chú ý là Dự thảo liệt kê rõ các nền tảng mạng xã hội như Zalo, Facebook, YouTube, TikTok, Instagram, v.v. là kênh có thể bị áp dụng quy định này.

4. Hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp (Điều 226)

Dự thảo liệt kê bảy nhóm hành vi xâm phạm nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý, gồm:

Bán, chào hàng, vận chuyển, tàng trữ, trưng bày để bán hàng hóa xâm phạm quyền;
Sản xuất, gia công, lắp ráp, đóng gói hàng hóa mang dấu hiệu xâm phạm;
In, dán, đúc, dập khuôn tem, nhãn, bao bì mang nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý giả mạo;
Nhập khẩu hàng hóa mang dấu hiệu xâm phạm.

5. Hàng hóa giả mạo nhãn hiệu — quy định đặc biệt về chất lượng

Theo Dự thảo, hàng hóa bị coi là giả mạo nhãn hiệu khi đáp ứng đồng thời hai điều kiện: (i) mang nhãn hiệu giống với nhãn hiệu đã được bảo hộ; và (ii) có ít nhất một chỉ tiêu chất lượng hoặc đặc tính kỹ thuật cơ bản đạt mức từ 70% trở lên so với tiêu chuẩn áp dụng hoặc ghi trên bao bì.

Dự thảo đặt ra điều kiện quy định về ngưỡng 70% chất lượng là chưa đúng bản chất pháp lý của tội xâm phạm quyền SHTT đối với hàng hóa giả mạo nhãn hiệu. Theo Điều 213 Luật SHTT, hàng hóa giả mạo nhãn hiệu hoàn toàn không phụ thuộc vào yếu tố chất lượng — việc sử dụng nhãn hiệu không được phép của chủ sở hữu có thể cấu thành tội phạm. Do đó, điều kiện 70% nếu được giữ nguyên sẽ mâu thuẫn với BLHS và Luật SHTT, buộc phải tiến hành kiểm tra về chất lượng, đặc tính kỹ thuật khi đánh giá tội giả mạo nhãn hiệu là quy định bất hợp lý. Ngoài ra, dùng từ "giống" thay vì "trùng hoặc tương tự đến mức khó phân biệt" (theo Điều 213 Luật SHTT) cũng thu hẹp đáng kể việc cấu thành tội phạm.

6. Phân định tội danh

Dự thảo hướng dẫn phân định ranh giới giữa Điều 225/226 với các tội danh khác:

Hàng giả mạo nhãn hiệu không đáp ứng điều kiện nêu trên → xử lý về Tội sản xuất, buôn bán hàng giả (Điều 192 BLHS);
Hàng giả là thực phẩm, thuốc, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật... → xử lý theo các Điều 193–195 BLHS (tội sản xuất buôn bán hàng giả lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm, v.v.) chứ không xử lý theo Điều 226;
Người biết hàng giả nhãn hiệu nhưng bán như hàng thật → có thể đồng thời bị truy cứu về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 BLHS);
Người phân phối hàng hóa không chứng minh được nguồn gốc → có thể xử lý về Tội buôn lậu (Điều 188 BLHS).

7. Xác định thiệt hại

Dự thảo quy định hai loại thiệt hại:

Thiệt hại vật chất: tổn thất tài sản, giảm sút thu nhập/lợi nhuận, tổn thất cơ hội kinh doanh, chi phí ngăn chặn/khắc phục;
Thiệt hại tinh thần: tổn thất về danh dự, uy tín của tác giả và người biểu diễn.

Khi không thể xác định được mức bồi thường thiệt hại về vật chất, Dự thảo quy định phải tiến hành giám định để xác định mức thiệt hại về vật chất.

Một số vấn đề chưa được đề cập trong dự thảo

Một số vấn đề sau đây khá phổ biến cũng nên được hướng dẫn cụ thể nhưng chưa có trong Dự thảo:

Tội phạm SHTT trên không gian mạng: xác định hành vi phạm tội, chủ thể, chứng cứ điện tử và thu thập dữ liệu — đây là khoảng trống lớn trong bối cảnh vi phạm số ngày càng phổ biến;
Tội phạm xuyên biên giới: cơ chế xác minh chủ thể phạm tội ở nước ngoài và tương trợ tư pháp trong lĩnh vực SHTT;
Biện pháp khắc phục hậu quả: hướng dẫn cụ thể về tiêu hủy hàng hóa giả mạo và hàng hóa sao chép lậu và hoặc đưa vào sử dụng không nhằm mục đích thương mại.

Kết luận

Dự thảo Nghị quyết là bước tiến quan trọng trong việc thống nhất áp dụng pháp luật hình sự về SHTT tại Việt Nam. Tuy nhiên, một số vấn đề cần được bổ sung và một số quy định cần được xem xét lại để đảm bảo phù hợp với quy định của Luật SHTT, BLHS và thực tiễn xử lý vi phạm, đặc biệt là: định nghĩa "quy mô thương mại" với ngưỡng 16.000 đơn vị, điều kiện 70% chất lượng đối với hàng giả mạo nhãn hiệu, và việc thiếu hướng dẫn về tội phạm SHTT trên không gian mạng.

Dự thảo Nghị quyết vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến góp ý để hoàn thiện. Hy vọng với việc tiếp thu các ý kiến đóng góp của công chúng, chủ thể quyền SHTT và các đối tượng liên quan, Dự thảo Nghị quyết sẽ được hoàn thiện khi được thông qua.

Nếu cần thêm thông tin, xin vui lòng liên hệ với chúng tôi theo địa chỉ e-mail sau: hanoi@duongtran.vn.