Những Thay Đổi về Thủ Tục Hải Quan Liên Quan Đến Vấn Đề Sở Hữu Trí Tuệ theo Luật Sửa Đổi, Bổ Sung Một Số Điều Của Luật Hải Quan

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật hải quan số 11/2026/QH16 được ban hành ngày 23 tháng 8 năm 2026 có hiệu lực từ ngày 01 tháng 3 năm 2027 (Luật số 11) đã có một số thay đổi quan trọng về việc kiểm tra, giám sát, tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa nhập khẩu, xuất khẩu, và đặc biệt là hàng hóa quá cảnh liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ (SHTT).

Những thay đổi này thể hiện bước tiến đáng kể của Việt Nam, đưa quy định của Việt Nam gần hơn với thực tiễn trên thế giới. Một số thay đổi nổi bật như sau:

Hàng hóa quá cảnh được liệt kê là đối tượng của việc tạm dừng làm thủ tục hải quan

Theo quy định hiện hành, chỉ có hàng hàng hóa nhập khẩu, xuất khẩu liên quan đến quyền SHTT mới là đối tượng được yêu cầu áp dụng biện pháp kiểm tra, giám sát, tạm dừng làm thủ tục hải quan. Luật số 11 đã chính thức quy định hàng hóa quá cảnh liên quan đến quyền SHTT cũng là đối tượng của việc tạm dừng làm thủ tục hải quan.

Lưu ý rằng, việc tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh có dấu hiệu xâm phạm quyền SHTT không áp dụng đối với hàng hóa viện trợ nhân đạo, tài sản di chuyển, hàng hóa được hưởng quyền ưu đãi, miễn trừ, hành lý, quà biếu, quà tặng trong tiêu chuẩn miễn thuế.

Tuy nhiên, Luật số 11 chỉ bổ sung hàng hóa quá cảnh là đối tượng có thể bị tạm dừng làm thủ tục hải quan trong trường hợp cơ quan hải quan chủ động kiểm tra, giám sát và kiểm soát phát hiện căn cứ rõ ràng để nghi ngờ hàng hóa quá cảnh là hàng hóa giả mạo về SHTT. Trong khi đó, trường hợp chủ thể quyền SHTT đề nghị cơ quan hải quan áp dụng các biện pháp kiểm tra, giám sát hoặc tạm dừng làm thủ tục hải quan thì vẫn chỉ giới hạn đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu có dấu hiệu xâm phạm quyền SHTT chứ không có đối tượng hàng quá quá cảnh với trường hợp này. Như vậy, vấn đề cần được làm rõ là liệu chủ thể quyền có thể yêu cầu áp dụng biện pháp kiểm tra, giám sát, tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa quá cảnh hay không hay quy định này chỉ gới hạn ở sự chủ động từ phía cơ quan hải quan.

Ngoài ra, Theo quy định của Luật SHTT, hàng hóa giả mạo về SHTT bao gồm hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, hàng hóa giả mạo chỉ dẫn địa lý, hàng hóa sao chép lậu. Như vậy, quy định này không mặc nhiên áp dụng với hàng hóa quá cảnh có nghi nghờ xâm phạm quyền đối với kiểu dáng công nghiệp, sáng chế, và các đối tượng SHTT khác ngoài hàng hóa giả mạo về SHTT. Cũng cần có hướng dẫn chi tiết làm rõ vấn đề này.

Quyền chọn lựa nơi nộp hồ sơ đề nghị kiểm tra, giám sát hải quan của chủ thể quyền SHTT

Luật số 11 cho phép chủ thể quyền SHTT tùy chọn việc nộp hồ sơ đề nghị kiểm tra, giám sát đối với hàng hóa liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ tại Hải quan khu vực nơi thuận tiện, thay vì quy định cứng về nơi nộp hồ sơ là Cục Hải quan như trước đây. Do đó, tùy theo sự ưu tiên quan tâm của chủ thể quyền SHTT như cửa khẩu nơi hàng hóa nghi ngờ xâm phạm về SHTT sẽ đi qua, khu vực nơi có kho bãi, người nhập khẩu,… hay khu vực nơi cơ quan hải quan có kinh nghiệm xử lý loại hàng hóa cụ thể… mà chủ thể quyền SHTT có thể chọn lựa Hải quan khu vực để nộp hồ sơ.

Tuy nhiên, một điểm chưa rõ là liệu việc nộp một hồ sơ tại một cơ quan Hải quan khu vực nơi thuận tiện thì việc kiểm tra, giám sát hải quan có tự động trên phạm vi toàn quốc hay chỉ giới hạn tại khu vực nơi nộp hồ sơ. Hy vọng điểm này sẽ được làm rõ trong văn bản hướng dẫn thi hành Luật số 11.

Thủ tục rõ ràng hơn và rút ngắn thời gian xử lý

Luật số 11 quy định thủ tục rõ ràng hơn trong trường hợp cơ quan hải quan chủ động tạm dừng làm thủ tục hải quan.

Thời gian xem xét hồ sơ được rút ngắn từ 20 ngày xuống còn 10 ngày làm việc, cụ thể là trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ đề nghị kiểm tra, giám sát, Hải quan khu vực phải thông báo cho chủ thể quyền SHTT về việc chấp nhận, đề nghị bổ sung hay từ chối hồ sơ.

Nếu cần hỗ trợ thêm về vấn đề nêu trên, xin vui lòng liên hệ với chúng tôi theo địa chỉ e-mail sau: hanoi@duongtran.vn.